Ortopedia i traumatologia sportowa narządu ruchu zajmuje się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką urazów oraz przeciążeń związanych z aktywnością fizyczną. Obejmuje zarówno nagłe kontuzje – takie jak skręcenia, uszkodzenia więzadeł, łąkotek czy złamania, jak i problemy rozwijające się stopniowo — tendinopatie, złamania zmęczeniowe, bóle przeciążeniowe i przewlekłe zaburzenia typowe dla konkretnych dyscyplin sportowych.
Ortopedia sportowa różni się od ogólnej przede wszystkim celem leczenia i wynikającymi z tego procedurami. W ortopedii sportowej nie myśli się wyłącznie o zmniejszeniu bólu i przywróceniu pacjentowi zdolności do codziennego funkcjonowania, ale przede wszystkim o odzyskaniu przez pacjenta stabilności stawów, siły, kontroli nerwowo-mięśniowej i zdolności do bezpiecznego powrotu do treningów oraz startów w zawodach.
Czym zajmuje się ortopedia sportowa?
Ortopedia sportowa zajmuje się leczeniem urazów i przeciążeń powstających podczas uprawiania sportu oraz oceną, kiedy i w jaki sposób można bezpiecznie wrócić do aktywności. Dotyczy nie tylko sportowców wyczynowych, ale także osób aktywnych rekreacyjnie bądź amatorsko, u których ból, niestabilność, ograniczenie zakresu ruchu, funkcji lub spadek sprawności zaczynają ograniczać lub uniemożliwiają trening i uprawianie określonej dyscypliny sportowej.
Ortopeda sportowy ocenia nie tylko samo uszkodzenie, ale również mechanizm urazu w kontekście uprawianej aktywności, poziom obciążeń, wcześniejsze kontuzje i realny cel pacjenta związany z leczeniem. Dzięki temu proces terapeutyczny może być optymalnie dopasowany nie tylko do charakteru rozpoznanej kontuzji, ale także do uwarunkowań indywidualnych, zdolności organizmu pacjenta i jego możliwości związanych zarówno z samym rodzajem leczenia, jak i procesem rehabilitacyjnym.
Jakie urazy i przeciążenia sportowe leczymy w FORM?
W FORM diagnozujemy i leczymy zarówno ostre urazy sportowe, jak i przewlekłe przeciążenia narządu ruchu. Najczęściej są to skręcenia stawu skokowego, uszkodzenia więzadeł kolana — w tym ACL — urazy łąkotek, niestabilność stawów, urazy barku, uszkodzenia stożka rotatorów, zerwania i przeciążenia ścięgien oraz złamania, do których doszło w następstwie wypadków w trakcie uprawiania sportu.
Leczymy także zespoły przeciążeniowe, które rozwijają się stopniowo i początkowo dają jedynie ból po treningu lub spadek tolerancji wysiłku i obciążenia. Należą do nich m.in. tendinopatia ścięgna Achillesa, shin splints (ból przeciążeniowy kości piszczelowej związany najczęściej z bieganiem), zespół pasma biodrowo-piszczelowego, ból rzepkowo-udowy, łokieć tenisisty i golfisty, przeciążeniowy ból barku oraz złamania zmęczeniowe stopy i podudzia.
Ortopedia sportowa w Form obejmuje także leczenie następstw dawnych urazów, nawrotowych skręceń, bólu po wcześniejszym leczeniu oraz problemów wynikających z błędów technicznych, zbyt szybkiego wejścia w trening lub niepełnej odbudowy sprawności.
Endoprotezoplastyka dla pacjentów aktywnych i sportowców
U wybranych, aktywnych pacjentów z zaawansowanym uszkodzeniem stawu biodrowego rozważamy również kwalifikację do kapoplastyki biodra, czyli endoprotezoplastyki powierzchniowej – formy endoprotezoplastyki oszczędzającej kości stawu, przeznaczonej dla pacjentów aktywnych o wysokich wymaganiach odnośnie zakresu ruchu i poziomu sprawności po leczeniu. Jako pierwsi w Polsce przeprowadziliśmy operacje kapoplastyki stawu biodrowego z wykorzystaniem implantów ceramicznych.
Diagnostyka oraz rozpoznanie kontuzji i chorób sportowych w FORM
Skuteczne leczenie zaczyna się od dokładnego rozpoznania problemu. W FORM diagnostyka opiera się na wywiadzie uwzględniającym rodzaj aktywności pacjenta, badaniu ortopedycznym i adekwatnym obrazowaniu. Zwracamy szczególną uwagę na charakter i specyfikę dyscypliny sportowej, w wyniku uprawiania której doszło do kontuzji.
Nasi specjaliści starają się dokładnie ustalić:
- przy jakim ruchu występuje ból,
- czy dolegliwości powstały nagle po urazie, czy narastały stopniowo,
- w jakiejsekwencji ruchów bądź czynności doszło do urazu,
- czy pojawia się obrzęk lub krwiak,
- czy występuje niestabilność i w jakim zakresie,
- czy dochodzi do zablokowania stawu,
- czy pojawia się spadek siły lub ograniczenie ruchu.
W zależności od problemu wykorzystujemy badania obrazowe:
- RTG — do oceny złamań, zwichnięć, ustawienia kości i wybranych zmian przeciążeniowych,
- USG — do oceny ścięgien, więzadeł, mięśni, kaletek i wysięku w stawie lub obrzęku tkanek,
- MRI — do diagnostyki więzadeł, łąkotek, chrząstki, mięśni, dysków międzykręgowych i innych tkanek miękkich,
- TK — do dokładnej oceny struktur kostnych i złożonych urazów (szczególnie złamań).
Dla pacjentów aktywnych sportowo ważne jest nie tylko samo rozpoznanie, ale także ocena jego znaczenia funkcjonalnego:
- czy uraz powoduje niestabilność lub grozi jej powstaniem,
- czy grozi pogłębieniem uszkodzenia np. w formie choroby zwyrodnieniowej ,
- czy nadal pozwala bezpiecznie trenować i w jakim zakresie,
- jaki jest optymalny sposób leczenia dający realną szansę szybkiego powrotu do sportu z poszanowaniem ogólnego dobrostanu pacjenta w przyszłości.
Leczenie zachowawcze w ortopedii sportowej w Warszawie w FORM
Leczenie zachowawcze jest w ortopedii sportowej bardzo często skuteczne i w wielu przypadkach stanowi podstawowy sposób postępowania terapeutycznego. Dotyczy to zwłaszcza przeciążeń, wielu urazów tkanek miękkich, części skręceń, tendinopatii, urazów mięśniowych i wybranych złamań zmęczeniowych.
Polega ono na odpoczynku i regeneracji, ale przede wszystkim na celowanym planie leczenia, który obejmuje:
- czasową modyfikację aktywności,
- ograniczenie obciążeń prowokujących ból,
- zaopatrzenie ortopedyczne, np. ortezę, taping, stabilizator, kule lub but odciążający,
- leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne, jeśli jest potrzebne,
- ćwiczenia wzmacniające, propriocepcyjne i rozciągające,
- reedukację wzorca ruchu,
- stopniowy powrót do obciążeń według odpowiednich protokołów fizjoterapeutycznych pod kontrolą doświadczonego fizjoterapeuty.
W FORM leczenie zachowawcze ma charakter zintegrowany. Lekarz odpowiada za precyzyjne rozpoznanie, ocenę stopnia uszkodzenia i ustalenie bezpiecznych granic aktywności sportowej; fizjoterapeuta prowadzi odbudowę funkcji, zakresu ruchu, siły, stabilizacji, wypracowanie wzorca ruchowego optymalnego dla danej dyscypliny i tolerancji wysiłku. Taki model pozwala nie tylko wyciszyć objawy, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotu problemu po powrocie do czynnego sportu.
Leczenie operacyjne urazów sportowych w FORM
Leczenie operacyjne rozważa się w przypadkach, w których kontuzja powoduje niestabilność, dotyczy struktur narządu ruchu kluczowych dla funkcji sportowej, nie następuje poprawa mimo właściwego leczenia zachowawczego lub gdy odwlekanie zabiegu zwiększa ryzyko dalszych uszkodzeń.
Najczęstsze wskazania obejmują:
- część uszkodzeń więzadłowych kolana w tym ACL,
- wybrane uszkodzenia łąkotek,
- uszkodzenia stożka rotatorów barku
- niestabilność barku,
- niestabilność stawu skokowego,
- niektóre urazy chrząstki stawowej,
- część zerwań ścięgien,
- wybrane złamania wymagające anatomicznego odtworzenia.
W FORM leczenie operacyjne kontuzji sportowych obejmuje m.in.:
- rekonstrukcje wszystkich więzadeł kolana – ACL, PCL, LCL, MCL,
- naprawę lub szycie łąkotek,
- przeszczepy łąkotek,
- zabiegi artroskopowe kolana, barku i stawu skokowego,
- leczenie niestabilności,
- naprawę uszkodzeń ścięgien i mięśni,
- stabilizację złamań,
- kapoplastykę biodra metal-on-metal i ceramiczną.
Operacja nie jest w ortopedii sportowej celem samym w sobie. Jest elementem szerszego procesu, który obejmuje dokładną kwalifikację, przygotowanie fizjoterapeutyczne przed zabiegiem, rehabilitację i dokładnie zaplanowany powrót do aktywności treningowej.
Rehabilitacja, fizjoterapia i powrót do uprawiania sportu po leczeniu ortopedycznym w FORM
Rehabilitacja sportowa ma utrwalić efekt leczenia, odbudować funkcję i przygotować pacjenta do bezpiecznego powrotu do treningu. Nie kończy się na zmniejszeniu bólu i ogólnym usprawnianiu. Obejmuje kolejne, odpowiednio usystematyzowane etapy: kontrolę bólu i obrzęku, terapię blizn, odzyskanie zakresu ruchu, odbudowę siły, poprawę stabilizacji i propriocepcji, trening wzorca ruchu, a następnie powrót do obciążeń specyficznych dla danej dyscypliny.
W FORM rehabilitacja prowadzona jest w modelu zintegrowanym: lekarz ocenia prawidłowość gojenia tkanek, bezpieczeństwo obciążania i moment progresji, a fizjoterapeuta prowadzi odbudowę zakresu ruchu, siły, kontroli nerwowo-mięśniowej, równowagi i tolerancji wysiłku. Cały proces jest nastawiony na odpowiedni postęp, w razie nieprawidłowej odpowiedzi organizmu na fizjoterapię pacjent, w razie potrzeby, ponownie jest konsultowany przez ortopedę prowadzącego w celu kontroli prawidłowości procesu gojenia. W określonych sytuacjach wdraża się leczenie korygujące.
Typowe elementy rehabilitacji sportowej:
- kontrola bólu i obrzęku,
- odzyskanie pełnego lub funkcjonalnego zakresu ruchu,
- aktywacja i odbudowa siły mięśniowej,
- trening stabilizacji i propriocepcji,
- korekta wzorców ruchowych,
- ćwiczenia jednonóż (asymetryczne, w otwartych łańcuchach kinematycznych),
- trening plyometryczny,
- nauka hamowania, lądowania i zmiany kierunku,
- stopniowy powrót do biegu, skoków i ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportu.
Kamienie milowe powrotu do sportu:
- chód bez utykania,
- brak istotnego obrzęku,
- pełny lub wystarczający zakres ruchu,
- odbudowana siła mięśniowa,
- dobra kontrola jednonóż,
- możliwość truchtu,
- możliwość biegu,
- hamowanie,
- skoki i lądowanie,
- zmiana kierunku ruchu,
- trening specyficzny dla dyscypliny,
- pełny powrót do sportu.
Najważniejsza zasada, którą kierujemy się w Form: powrót do sportu nie powinien zależeć wyłącznie od czasu, który upłynął od urazu lub operacji, ale od stanu i prawidłowości wygojenia tkanek, jakości i zakresu ruchu, poziomu siły, stabilności i tolerancji obciążeń.
Profilaktyka przeciążeń i przygotowanie do aktywności sportowych
Profilaktyka w ortopedii sportowej polega na dopasowaniu obciążeń do możliwości organizmu. Drugim istotnym elementem jest badanie i przygotowanie do rozpoczęcia aktywności lub sezonu odpowiednio wcześniej. Najważniejsze elementy to:
- stopniowa progresja obciążeń,
- unikanie nagłego wzrostu intensywności, częstotliwości lub czasu treningu,
- plan regeneracji,
- trening siłowy uzupełniający,
- praca nad stabilizacją i kontrolą nerwowo-mięśniową,
- korekta techniki,
- właściwy sprzęt i jego dopasowanie,
- szybka reakcja na ból nawracający po wysiłku.
Na konsultację profilaktyczną warto zgłosić się:
- przed rozpoczęciem nowej dyscypliny,
- przed startem w zawodach,
- po dłuższej przerwie od treningów,
- po wcześniejszych urazach kolana, stawu skokowego , barku lub kręgosłupa,
- gdy ból wraca po konkretnym wysiłku,
- gdy spada tolerancja treningu,
- przed szybkim wzrostem obciążeń lub sezonem startowym.
Przygotowanie do sportów sezonowych
Sporty sezonowe, zwłaszcza narciarstwo, snowboard, tenis czy intensywne bieganie po zimie, wymagają wejścia w obciążenia z wyprzedzeniem. Ryzyko urazu rośnie wtedy, gdy pacjent wraca do pełnej aktywności „z marszu”, bez wcześniejszego przygotowania kondycyjnego i funkcjonalnego.
Co warto wdrożyć przed sezonem:
- odbudowę wydolności,
- trening siłowy ukierunkowany na daną dyscyplinę,
- pracę nad równowagą i stabilizacją,
- ćwiczenia mobilności stawów w zakresach wymaganych dla danej dyscypliny,
- stopniowe wprowadzanie schematów ruchu charakterystycznych dla danej dyscypliny,
- ocenę wcześniejszych urazów i słabych ogniw,
- sprawdzenie sprzętu i jego dopasowania.
W FORM profilaktyka ma charakter zespołowy: lekarz ocenia stan narządu ruchu i wcześniejsze urazy, a fizjoterapeuta analizuje funkcję, wzorce ruchowe i słabe ogniwa w układzie ruchu. Dzięki temu można nie tylko leczyć kontuzje, ale również ograniczać ryzyko ich nawrotu.
Badania, kwalifikacja do aktywności i orzecznictwo sportowe
Ta część opieki dotyczy osób, które chcą bezpiecznie rozpocząć treningi, wrócić do sportu po przerwie albo potrzebują formalnej kwalifikacji do uprawiania sportu (w wielu przypadkach jest to wymóg formalny startu w zawodach). Obejmuje konsultację przed rozpoczęciem nowej aktywności, ocenę po urazie lub operacji oraz badania i orzeczenia wymagane przed treningami i startami.
Kiedy warto zgłosić się na taką ocenę:
- przed rozpoczęciem nowej dyscypliny,
- po dłuższej przerwie od aktywności,
- po przebytym urazie lub operacji,
- przed sezonem startowym,
- przy planowanym szybkim wzroście obciążeń,
- gdy wymagane jest formalne badanie sportowe lub orzeczenie.
Co obejmuje kwalifikacja do aktywności sportowej:
- wywiad medyczny i sportowy,
- ocenę wcześniejszych urazów i zabiegów,
- ocenę aktualnych dolegliwości,
- badanie narządu ruchu,
- ocenę stabilności stawów, zakresu ruchu i funkcji,
- ocenę przeciwwskazań do planowanych obciążeń,
- decyzję: zgoda, zgoda z ograniczeniami, potrzeba dalszej diagnostyki lub czasowe wstrzymanie aktywności,
- w razie potrzeby, wymagane badania dodatkowe takie jak: badanie morfologii krwi, badanie ogólne moczu, poziom glukozy we krwi, EKG z opisem.
Z perspektywy ortopedii sportowej szczególnie ważne są przebyte urazy kolana, stawu skokowego, barku i kręgosłupa, nawracające skręcenia, przebyta rekonstrukcja ACL, przewlekły ból po treningu, asymetria obciążania kończyn, ograniczenie ruchu i niestabilność stawu.
Ważna zasada praktyczna: kwalifikacja do sportu nie zastępuje diagnostyki kontuzji. Jeżeli pacjent ma ból, obrzęk, ograniczenie ruchu lub niestabilność, najpierw trzeba rozpoznać problem i ocenić bezpieczeństwo obciążania, a dopiero potem decydować o powrocie do treningów lub startów.
Opieka specjalistów FORM: dr n. med. Paweł Ambroziak, dr n. med. Paweł Adamczyk oraz zespół fizjoterapeutyczny
Opieka nad osobami aktywnymi w FORM opiera się na współpracy lekarzy zajmujących się ortopedią sportową w Warszawie, traumatologią narządu ruchu, leczeniem operacyjnym i medycyną sportową oraz zespołu fizjoterapeutycznego. Taki model pozwala połączyć diagnostykę, leczenie zachowawcze lub operacyjne oraz planowany powrót do treningu i startów.
Dr n. med. Paweł Ambroziak zajmuje się ortopedią sportową, chirurgią kolana,nartroskopią, rekonstrukcjami więzadeł oraz leczeniem operacyjnym urazów sportowych, uszkodzeń chrząstki i niestabilności. Jest ortopedą i traumatologiem, doktorem nauk medycznych, wykładowcą i autorem publikacji. Specjalizuje się w leczeniu sportowców i amatorów, w orzecznictwie sportowym i medycynie sportowej. Współpracuje i współpracował ze sportowcami indywidualnymi, klubami i kadrami narodowymi.
Dr n. med. Paweł Adamczyk łączy praktykę traumatologiczną i ortopedię sportową z chirurgią stopy i stawu skokowego, chirurgią artroskopową oraz leczeniem urazów zmęczeniowych. Jego kompetencje wzmacnia realny, praktyczny kontakt ze sportem: doświadczenie opiekuna medycznego drużyn rugby oraz własna aktywność sportowa na poziomie amatorskim w kilku dyscyplinach.
Zespół fizjoterapeutyczny FORM odpowiada za diagnostykę funkcjonalną, przygotowanie do aktywności, prehab przed operacją, rehabilitację pooperacyjną oraz planowany powrót do sportu. Doświadczeni terapeuci łączą leczenie zachowawcze, operacyjne i funkcjonalne w przygotowaniu pacjenta do bezpiecznego treningu.
Kiedy należy zgłosić się do ortopedy sportowego?
Do ortopedy sportowego warto zgłosić się, gdy problem nie jest już zwykłym przeciążeniem po treningu lub przejściowym bólem, ale zaczyna ograniczać ruch, trening albo codzienne funkcjonowanie. Dotyczy to zarówno nagłych urazów, jak i dolegliwości rozwijających się stopniowo.
Na konsultację wskazują przede wszystkim:
- ból wracający po każdym treningu,
- obrzęk po urazie,
- uczucie niestabilności stawu,
- blokowanie kolana,
- utykanie,
- spadek siły,
- ograniczenie zakresu ruchu,
- brak poprawy mimo odpoczynku i leczenia doraźnego.
Na pilną konsultację szczególnie wskazują:
- nagły uraz z trzaskiem, szybkim obrzękiem lub uczuciem nagłej niestabilności stawu,
- brak możliwości obciążenia kończyny,
- ból bezpośrednio nad kością,
- nawracające skręcenia kostki lub epizody „uciekania” kolana,
- ból narastający podczas biegu, skoków albo zmiany kierunku,
- ból utrzymujący się tygodniami mimo ograniczenia treningu,
- spadek wydolności sportowej lub zmiana techniki ruchu z powodu bólu,
- objawy po dawnym urazie utrudniające powrót do sportu.